GODZINY OTWARCIA:
Pon-Pt: 10-17
Sob: 10-14
BILETY:
5 zł/osoba
INFORMACJE/REZERWACJE:
Tel. 694 219 667
e-mail: galena@e-galena.pl
ADRES:
ul. Komorowicka 3 (róg z 11 Listopada)
43-300 Bielsko-Biała
Miedzianka znajduje się w północno-wschodniej części Rudaw Janowickich. Rejon ten jest niezwykle  ciekawy pod
względem geologicznym oraz rudnym. Spowodowało to, że rozwinęło się tu górnictwo, głównie w XVI wieku.
Wydobywano gównie kruszce miedzi, ale również rudy żelaza, arsen, ołów, złoto oraz srebro i uran.

HISTORIA GÓRNICTWA

Jedną z najważniejszych miejscowości górniczych była Miedzianka. Miasto nazywane przed 1945 r. Kupferberg,
jeszcze wcześniej Koppferberg. Pierwsze wzmianki o górnictwie w tym rejonie pochodzą z dokumentów Henryka
Jaworskiego z roku 1311. W 1512 roku Miedziankę kupuje Hans Dippold von Burghaus, który inwestuje w górnictwo
miedzi. W 1519 roku król czeski Ludwik Jagiellończyk nadał tej miejscowości prawa miasta górniczego. Dwadzieścia
lat później Miedzianka zmieniła właściciela, którym został sekretarz Zygmunta Starego – Ludwik Dacjusz, jednak kilka
lat później Miedzianka znów zostaje sprzedana.  Po wojnie 30-letniej (1618-1648) Miedzianka została znacznie
zniszczona, górnictwo przeżywało kryzys i już właściwie nigdy w tym rejonie nie osiągnęło podobnych rozmiarów jak
w XVI wieku. Oprócz kopalń znajdowały się tu huty. Nowym okresem świetności Miedzianki, miałby być czasy ,,
gorączki uranowej”. Na ziemiach polskich w roku 1948, geolodzy radzieccy zaczęli poszukiwania rud uranu w
polskich Sudetach. Stało się to dzięki umowie jaka została zawarta między Polską a ZSRR. Na bazie tej umowy cały
eksploatowany uran na ziemiach polskich trafiał do Związku Radzieckiego, gdzie był przerabiany. W Miedziance także
zostaje stwierdzony uran i w latach 1948-1952 trwają tu dalsze poszukiwania oraz wydobycie rud uranu. Podobnie jak
inne sudeckie kopalnie uranu w Polsce, kopalnie w Miedziance były w sieci Zakładów Przemysłowych R-1, których
siedzibą była kopalnia ,,Wolność” w Kowarach. Zakładem kierowali rosyjscy inżynierowie. Rudy uranu w tym rejonie
występowały w formie soczew i należały do bogatych w uran (średnia zawartość 2000g uranu/tonę). Ze złoża w
Miedziance wydobyto 22151 kilogramów czystego uranu. W 1954 roku ostatnia kopalnia w Miedziance zostaje
zamknięta. Górnictwo przetrwało tu ponad 600 lat. Podczas prac górniczych obliczono że wydobyto około 2500 ton
miedzi, 200 ton produktów arsenowych, 22 tony uranu i 800 kilogramów srebra. Obecnie wszystkie dawne sztolnie i
szyby są zalane lub zawalone, hałdy sukcesywnie rekultywowane. Należy wspomnieć że Miedzianka w 1972 roku
wysiedlono tutejszą ludność a miasto doszczętnie zniszczono. Do dziś przetrwał jedynie kościół i stary cmentarz.

BUDOWA GEOLOGICZNA MIEDZIANKI

Miedzianka jest wschodnią częścią Karkonoszy granitowych zbudowanej ze skał metamorficznych. Zachodnia
Miedzianka zbudowana jest ze zieleńców, amfibolitów a także mikrogranoidów czyli aplitów, aplogranitów i
drobnoziarnistych granitów biotytowych. Północne tereny tworzą także zieleńce i amfibility, a także częściowo łupki
kwarcowo-skaleniowe. Wschód to znów zlepieńce i amfibolity oraz fyllity grafitowo-serycytowe i łupki łuszczykowe
z wkładkami kwarcytów.
Południe zbudowane jest z fyllitów grafitowo-serycytowych, łupków łuszczykowych z kwarcytami oraz łupków
kwarcytowo-skaleniowych. Oprócz tego licznie występują również hornfelsy, gnejsy i marmury. Żyła kruszcowa ,,
Miedzianka” jest związana z intruzją granitu Karkonoszy, która miała miejsce w czasie waryscyjskich ruchów
orogenicznych w karbonie górnym. Dzięki metodzie potasowo-aragonowej określono  wiek tej intruzji na 323-299
milionów lat. Złoże te powstało dzięki działalności roztworów hydrotermalnych, których  źródłem była magma
granitowa intruzji Karkonoszy.  Przez szczeliny w skałach (głównie amfibolitów) płynęły gorące roztwory i wytrącały  
minerały, które tworzyły żyły kruszcowe.  Na terenie Miedzianki i okolic wyróżniono 41 żył kruszcowych. Grubość
tych żył mogła dochodzić do 3 metrów, ale najczęściej była znacznie mniejsza. Budują je głównie związki miedzi i
żelaza z siarką. Złoże ,,Miedzianka” zostało podzielone na pola: zachodnie, środkowe, wschodnie i północne. Tylko
pole wschodnie znajduje się nieco dalej na wschód od Miedzianki, pozostałe znajdują się w granicach górniczej
miejscowości. Żyła kruszcowa w Miedziance to formacja polimetaliczna.  

HAŁDY GÓRNICTWA URANU

Pierwszą częścią wycieczki po Miedziance są najświeższe hałdy czyli urobek po górnictwie uranu. Złoża uranowe
znajdowały się przede wszystkim na polu zachodnim, gdzie odkryto 14 żył uranowych (w Miedziance jest ich w sumie
21). Można znaleźć tu niezwykle cenne i rzadkie okazy minerałów uranu. Jednak nie wszystkie ostały się po nasze
czasu, niektóre są też bardzo małe i ciężkie do zlokalizowania. Tych minerałów będziemy szukać w okolicach kościoła
w Miedziance. Wyposażeni w liczniki Geigera-Műllera (radiometr), przeszukujemy hałdę. Będziemy tu szukać
minerałów uranu takich jak uraninit [UO2] (czarne, zbite skupienia, silnie promieniujący falami γ) autunit [Ca(UO2|PO4)
2] (żółte naloty), torbernit [Cu(UO2|PO4)2 . H2O] (zielono-żółte naloty), gummit [mieszanian wodorotleków uranylu]
(pomarańczowe naloty) ale przede wszystkim uranofanu [(H3O)2Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O]. To własnie w Miedziance
uranofan został odkryty jako pierwszy na świecie, było to w 1853 roku a odkrywcą został Martin Websky*. Uranofan
znajdował się w apofizie granitu wraz z innymi minerałami uranu tj. autunit czy torbernit. Uranofan występujący w
Miedziance posiada niewielkie, dające się zobaczyć pod mikroskopem igiełkowate kryształy. Najczęściej jest
bladopomarańczowy, żółty, rzadziej oliwkowy (w większych skupieniach) i ciemnozielony (nerkowate skupienia).
Twardość nie przekracza 3,0, charakteryzuje się bladożółtą rysą i szklistym połyskiem. Uranofan odkryty w
Miedziance, stał się wytycznym do rozpoznawania tego minerału w innych częściach Sudetów i świata. Jest bardzo
interesujący do mineralogów, gdyż minerały pochodzące z tzw. lokalizacji klasycznej czyli na przykład Miedzianka dla
uranofanu, są najcenniejsze. Do tych minerałów następnie porównywano podobne substancje z innych części świata i
stwierdzano przynależność do tego samego minerału. To właśnie tego minerału będziemy głównie poszukiwać w
pierwszej części naszej wycieczki. Promieniowanie uranofanu nie jest specjalnie wysokie w porównaniu do
promieniowania uraninitu. Należy wspomnieć ze substancja o wzorze (H3O)2Ca[UO2][SiO4]2 . 3H2O, tworzy dwa
odrębne minerały: uranofan oraz uranofan-β. Jest to spowodowane dwoma jednoskośnymi wariantami strukturalnymi.

HAŁDY GÓRNICTWA MIEDZI I ŻELAZA

Drugą częścią naszej wycieczki mineralogicznej są hałdy kopalń miedzi. Największą i najsławniejszą kopalnią w rejonie
Miedzianki była kopalnia ,,Einigkeit”. Hałdy tej kopalni znajdują się między innymi na południu od centrum Miedzianki,
aby tam dotrzeć wracamy do głównej drogi prowadzącej do Marciszowa. Na rozjeździe kierujemy się w prawo i po
przejściu około 300 metrów po lewej stronie rozwidla się duża hałda. W tej chwili jest najlepiej zachowaną hałdą w
Miedziance.  Jest to obszar pola zachodniego. Skalna budowa hałdy składa się z amfibolitów, łupków łuszczykowych i
hornfelsów.   Na tych zwałowiskach możemy znaleźć liczne minerały miedzi i żelaza. Głównymi minerałami tej hałdy
są magnetyt i piryt, którym towarzyszyły liczne minerały miedzi. Całość pochodzi z wielkiej soczewki krzemianowo-
rudnej. Piryt [FeS2] występuje w dużych wielkościach (do 4 cm) w bardzo dobrze wykształconych kryształach
sześciennych. Magnetyt [Fe3O4] również występuje w kryształach jest to najczęściej forma kombinacji ośmiościanu.
Obydwa minerały tworzą piękne kryształy, jest to jedna z lepszych lokalizacji w Polsce na te minerały. Minerałami
tworzącymi rudę miedzi były głównie malachity i azuryty. Malachit [Cu2CO3(OH)2] występujący tutaj jest
ciemnozielony i tworzy najczęściej naloty na innych minerałach lub wypełnia szczeliny skalne. Azuryt [(Cu3CO3)2]
jest jasnoniebieski i także tworzy naloty na skałach.  Zlokalizowane są tu minerał żyły polimetalicznej: zielona -
chryzokola [Cu4H4(OH)8|Si4O10)], ciemnożółty - chalkopiryt [CuFeS2], niebieski - bornit [Cu5FeS4], fioletowy -
kowelin [CuS] i inne siarczki metali budujących żyłę polimetaliczną ,,Miedzianka”  Ponadto występują tu bardzo
rzadkie minerały takie jak volborthyt [Cu3[VO4]2 . 3H2O] czy linneit [Co3S4].


HAŁDY GÓRNICTWA SREBRA I OŁOWIU

Trzecią i ostatnią częścią naszej wycieczki mineralogicznej są hałdy kopalń srebra i ołowiu. Na terenie Miedzianki
znajdowało się parę kopalń srebra i ołowiu. Bardzo wiele sztolni znajduje się w Górach Ołowianych. Największą była
kopalnia ,,Dorothea”, gdzie występowały żyły kwarcowe z gniazdami grubo tabliczkowatej galeny z chalkopirytem
[CuFeS2],  arsenopirytem [FeAsS] i tetraedrytem [Cu3SbS3,25]. Rozwój tego górnictwa przypisuje się na XVI.
Srebro i ołów otrzymywano z hutniczych przetopów głównie galeny. Hałdy tej kopalni znajdują się około 200 metrów
na północ od centrum Miedzianki. Aby tam dotrzeć musimy wrócić się do centrum Miedzianki i następnie drogą polną
rozpoczynającą się w pobliży kościoła. Po przejściu kilku metrów zauważamy po lewej stronie hałdy.  Dzisiaj są już
one  częściowo zrekultywowane. Na hałdzie występują głównie skały metamorficzne takie jak amfibolity i hornfelsy.
Na tych hałdach możemy znaleźć między innymi malachit i azuryt. Są to minerały strefy utlenienia.
Powstają dzięki dwutlenkowi węgla, który rozpuszczając się w wodzie syntetyzuje pierwotne minerały miedzi.
Malachit, azuryt oraz inne minerały miedzi pochodzące z Miedzianki są bardzo cenione dla kolekcjonerów. Można tu
spotkać również inne minerały. Przede wszystkim mosiężno żółty chalkopiryt [CuFeS2], żółty piryt [FeS2] o
charakterystycznej formie sześciennych kryształów, srebrną o metalicznym połysku galenę [PbS] oraz żółtawobiałe
prześwitujące kryształy cerusytu [PbCO3]. Rzadziej na hałdach kopalni „Dorothea” znajdziemy magnetyt [Fe3O4] oraz
inne niż podane wyżej siarczki miedzi, żelaza, arsenu i cynku. Występuje tu również srebro rodzime w formie
dendrytów lub formie pierzastej, ale jest ono bardzo rzadko spotykane. Bardzo rzadkim minerałem srebra jest proustyt
[Ag3AsS3] wielkość skupień tego minerału w Miedziance dochodzi do 5 mm.

PODSUMOWANIE

Na terenie Miedzianki występuje dużo więcej hałd górniczych i hutniczych, jednak opisane należą do najlepiej
zachowanych i ciekawych pod względem historii górnictwa na tym terenie. Polecam odwiedzenie tego miejsca, gdyż
można tu znaleźć kilka rzadkich i ładnych minerałów. Pod względem mineralogicznym jest to miejsce niezwykle
ciekawe, głównie ze względu różnorodności i rzadkości występowania minerałów.



* Martin Websky – wybitny śląski mineralog, urodził się 17 lipca 1824 roku. Ukończył Akademie Górniczą w Berlinie.
W 1868 został profesorem nadzwyczajnym a sześć lat później objął Katedrę Mineralogii Uniwersytetu Berlińskiego.
Dzięki jego badaniom odkryto nowe minerały, a także pierwiastek chemiczny.

Bibliografia:

Lis J., Sywestrzak H. 1986. Minerały Dolnego Śląska. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa.
Osicki R. 1987 Budowa geologiczna Polski. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa
Bolewski A., Manecki. 1993. Mineralogia Szczegółowa. Polska Agencja Ekologiczna. Warszawa.
Sawicki L. 1997. Mapa geologiczna regionu dolnośląskiego z przyległymi obszarami Czech i Niemiec. Państwowy
Instytut Geologiczny. Warszawa.
Janeczek J., Kozłowski K, Żaba J. 1991. Zbieramy minerały i skały. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa
Praca zbiorowa. 1978. Wycieczki mineralogiczne po Polsce. Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Wrocław.
Borzęcki R. 2004. Górnictwo uranu w Polsce. Otoczak, nr 31.


                                                                                                                                                                                     
                                                                                                                                               
 
autor: Piotr Kotula
Mapa geologiczna Miedzianki
(.doc)
Mapa topograficzna Miedzianki
(.doc)
Copyright © 2017 Galena Piotr Kotula - Wszystkie prawa zastrzeżone.

Strona wykorzystuje pliki cookies w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Warunki przechowywania plików cookies możesz ustawić w przeglądarce.